کارگاه برابری جنسیتی
نقش سنت و فرهنگ در نابرابری جنسیتی
نقش فرهنگ، قانون و سنتهای مذهبی در عدم برابری جنسیتی به عنوان بخشی از ماهیت انسانی بسیار حیاتی است.
سوال شروع: آیا قوانین تسهیل کننده خشونت علیه زنان را میشناسید؟ در جامعه و یا محیط کار شما قوانینی وجود دارد که خشونت نسبت به زنان و دختران را ممکن و یا تسهیل میکند؟
کودکان از سنین پایین یاد میگیرند که انتظارات متفاوتی از دختران و پسران وجود دارد. زمانی که کودکان با نقش جنسیتی مناسب با فرهنگ خود مطابقت نداشته باشند، ممکن است با تنبیه، سرزنش و یا تمسخر مورد انتقاد، آزار و اذیت قرار بگیرند و توسط همسالان بهحاشیهرانده شده یا طرد شوند. در زمان بلوغ نقش جنسیتی ما به بخش ثابتی از شخصیت ما تبدیل شده و معمولاً تا زمان بلوغ، کلیشههای جنسیتی زیادی داریم که همه برگرفته از سنتها و فرهنگ و آموزش مستقیم و غیر مستقیم ما است.
هنجارهای اجتماعی نوعی حقیقت بی چون و چرا هستند که مردم با آن زندگی میکنند و به وضوح روی انتخابهای فرد تأثیر میگذارند و به این ترتیب هیچ کس نمی تواند استقلال کامل را تجربه کند. هنجارهای جنسیتی، نقشها و کلیشههای ساخته شده و پذیرفته شده اجتماعی نسبت به جنسیت هستند که در رفتار مردم طبیعی میشوند و به نوعی حقیقت بی چون و چرا که مردم با آن زندگی میکنند تبدیل میشوند.
مهم است که بدانیم که همه قوانین، فرهنگها و مذاهب خشونت علیه زنان را ترویج نمیکنند. با وجود این نمیتوان نقش فرهنگ و سنت و مذهب را در تسهیل و یا ترویج نابرابری و حتی مهمتر ترویج خشونت علیه زنان در طی تاریخ نادیده گرفت. گاهی مدل تاویل و تفسیرهای شخصی به نام «خدا» موجب برتری مرد به زن میشود و اجازه خشونت بر علیه زنان به مردان داده میشود.
نکته مهم: اگر شما تجربه خشونت داشتهاید و تروما خشونت دارید، خواندن این قسمت میتواند برای شما سخت باشد. میتوانید با آگاهی از احساسات خود این بخش را مرور کنید و یا از این به بعد را نخوانید و مستقیم به بخش تمرین برای تفکر و اقدام عملی بروید.
از جمله مواردی که فرهنگ، قوانین متحجرانه و سنتهای مذهبی در ایجاد خشونت و نابرابری جنسیتی و تقویت آن نقش دارند میتوان به کنترل شدید زنان از نوع پوشش گرفته تا رفتار، کنترل احساس و افکار، محدودیت آموزش، اجازه ازدواج زودهنگام دختران یا کودک همسری و کثیف دانستن زنان در مواقع خاص مثلا پس از زایمان و یا عدم حمایت قانون از زنان اشاره کرد. موارد بیشتر که خشونت بر زنان و نابرابری جنسیتی را ممکن، تسهیل و حتی تشویق میکند را مرورمیکنیم: نیاز زن به اجازه مرد برای سفر، قانون ارث، حق طلاق و حضانت کودک، خون بها و دیه، صیغه و چند همسری، ممنوعیت صدای زن است.
ترویج و تشویق نابرابری جنسیتی توسط فرهنگ، قوانین متحجرانه و سنتهای مذهبی و عقب رفت جامعه تاثیر در رفتار کل جامعه نیز دارد مانند زیاد شدن زن کشی و عدم مجازات و تنبیه مردی که زنی را میکشد و نه تنها او را به عنوان قاتل که برای جامعه خطرناک است نمیبینند بلکه آزاد هم میشود. استفاده ابزاری از زنان که موجب نابودی، پستی و پس رفت و انحطاط اخلاق در خانواده میشود. استفاده از اهرم فشار مانند حق طلاق و حضانت کودک که فشاری بر زنان است برای تحمل و سکوت در برابر خشونت و حتی تهدیدهایی برای سکوت که توسط قدرتمندان تایید میشود.
وقتی فرهنگ، قوانین متحجرانه و سنتهای مذهبی در جهت ایجاد خشونت و نابرابری جنسیتی کار میکنند موجب میشود که قوانینی برای حفظ امنیت و حمایت از زنانی که مورد خشونت قرار گرفتهاند وجود نواشته باشد و مثلا در افغانستان زنانی که مورد خشونت هستند را زندانی میکنند یا در ایران خانههای امن که توسط متخصصین اداره میشود و برای حمایت از زنان خشونت دیده است دایما توسط خشونتگران مورد تهدید قرار میگیرند و نه تنها حمایت قانونی نمیشوند بلکه گاهی توسط پلیس و یا سازمانهای دیگر تهدید و کنترل نیز میشوند.
در جامعه ای که فرهنگ، قوانین متحجرانه و سنتهای مذهبی در جهت ایجاد خشونت و نابرابری جنسیتی کار میکنند گاهی به خشونت جامه مذهبی میپوشاند مانند سنگسار کردن و گاهی با آسیب زدن به بدن دختران مانند ختنه کردن دختران خشونت میکند و گاهی هم به عادی سازی خشونت از طریق فیلمها و یا تشویق خشونتگران و حمایت مستقیم از آنها اقدام میکند.
پس با آگاهی بیشتر باید قوانین متحجرانه و سنتهای مذهبی و موازین دینی و بخشی از فرهنگ که در جهت ایجاد خشونت و نابرابری جنسیتی است تغییر کند.باید قوانینی برای ایجاد عدالت اجتماعی و برابری جنسیتی و حفظ امنیت زنان و حمایت از زنانی که مورد خشونت قرار گرفتهاند و مجازات و تنبیه افرادی که علیه زنان خشونت دارند تدوین شود.
در باره تاثیر آموزش و پرورش بیشتر در قسمت دهم صحبت خواهیم کرد.
تمرین برای تفکر: چگونه تاویل و تفسیرهای مختلف و شخصی موجب زیاد شدن نابرابری جنسیتی میشود؟ چگونه قوانین و فرهنگ و مذهب باور و رفتار افراد جامعه را در مقابل زنان شکل داده است؟ آیا میتوان رهبران مذهبی را برای جلوگیری از خشونت مسئول کرد و از آنها خواست تا جلوی خشونت را بگیرند؟ اگر بله چگونه؟ چه قوانینی در محل زندگی، محل کار و جامعه شما وجود دارد که تسهیل کننده خشونت علیه زنان است؟
اقدام عملی: قوانین تسهیل کننده خشونت علیه زنان را بشناسید و برای تغییر آن اقدام عملی بگذارید. پناهگاههایی که از زنان خشونت دیده حمایت میکنند را شناسایی کنید و برای تقویت چنین محیطهایی اقدام کنید. برای تقویت قوای زنان مشارکت کنید و از محیط زندگی خود شروع کنید. مثلا با زنان در همسایگی خود آموزش کاری را شروع کنید و یا گروه شوید و برای کمک به زنان دیگر در منطقهای دیگر اقدام کنید.
آیا شما از قوانینی که موجب تسهیل خشونت علیه زنان میشود به نفع خود استفاده میکنید؟ مانند حق طلاق، خروج از کشور و یا حضانت کودک؟ اگر بله باورها و رفتارهای خود را بازنگری کنید و برای آن اقدام عملی بگذارید که از این محدودیت نجات پیدا کنید.