کارگاه برابری جنسیتی
قدرت و برابری جنسیتی
بخشی از این غبار که روی ماهیت انسانی را که برابری جنسیتی است گرفته بحث قدرت است.
سوال: قدرت و اقتدار چیست و چگونه میتوان آنرا در خدمت برابری جنسیتی آورد در حالیکه عدم تعادل قدرت بین جنسیتها در طی تاریخ بوده است؟
قدرت به توانمندی مرتبط است اما استفاده از توانمندی دیگران برای منافع شخصی ناسالم و است و «قدرت بر» نامیده میشود و توانمند سازی دیگران «قدرت برای» است و سالم است که در قسمت بعدی مفصلتر به انواع آن میپردازیم. بگذارید کمی این دو را با هم مقایسه کنیم:
- متاسفانه در حال حاضر قدرت ناسالم به شکلهای زیر خود را نشان میدهد: توانایی بکار گیری توانمندیها در جهت منافع و رفاه شخصی یعنی «تو در خدمت منافع من باش» و کم کم به استیلا و غالب شدن تغییر کرده یعنی «من تو را کنترل میکنم تا به اهدافم برسم!» یا حتی تبدیل شده به سواستفاده از قدرت با دروغ و خدعه و فریب که در نهایت به هر قیمتی که هست من برنده باشم چون مالک تو هستم! یعنی «تنها هدف و معنای تو در خدمت من بودن است و چیزی جز این نیست اگر اینگونه نباشی این توان را دارم که حذفت کنم!!!»
و این تبعا قشرهایی مانند گروههای بهحاشیهرانده مانند زنان را بیشتر آزار میدهد چون همیشه تحت فشار قدرت بودهاند. این مدل قدرت غیر سالم است و موجب عقب افتادگی جوامع میشود و برابری در هیچ سطحی وجود ندارد. از نظر تاریخی، عدم تعادل قدرت بین جنسیتها وجود داشته است، به طوری که مردان اغلب قدرت نهادی و اجتماعی بیشتری دارند. در نظر داشته باشیم که «قدرت بر» کسی میتواند به شکل تبعیض نیز ظاهر شود، جایی که زنان در دسترسی به فرصت ها، منابع و موقعیتهای تصمیمگیری با موانعی روبرو هستند.
اما برای توانمندسازی زنان به «قدرت برای» در زمینه برابری جنسیتی نیاز داریم که مستلزم تلاش فعالانه شامل ایجاد محیطهایی است که از رهبری زنان حمایت کرده، فرصتهای برابر را برای آنان فراهم میکند و موانع موفقیت آنها را از بین میبرد. در حقیقت کسانی که قدرت را در دست دارند میتوانند از آن برای حمایت از طرحهای برابری جنسیتی و به چالش کشیدن شیوههای تبعیض آمیز استفاده کنند.
- "قدرت بر کسی" معمولاً به اعمال نفوذ، کنترل یا قدرت بر فرد یا گروه دیگری اشاره دارد. این شامل استفاده از موقعیت، منابع یا تواناییهای خود برای تأثیرگذاری یا هدایت بر اقدامات، تصمیمات یا نتایج دیگران است و اغلب با اشکال سنتی قدرت و از طریق اجبار یا استفاده از قدرت رسمی اعمال میشود.
در حالیکه "قدرت برای کسی" شامل استفاده از منابع یا تواناییهای شخص برای توانمندسازی و حمایت از فرد یا گروه دیگری است. این یک رویکرد مشارکتی و حمایتی است که در آن قدرت برای افزایش قابلیت ها، فرصتها یا رفاه دیگران به کار گرفته میشود و بر رابطه مساوات طلبانه و مشارکتی بیشتر تأکید میکند و بر توانمند ساختن دیگران برای دستیابی به اهداف، توسعه پتانسیل خود یا تأثیر مثبت تمرکز میکند و برای پشتیبانی و به اشتراک گذاری منابع یا فرصتها است.
- «قدرت بر کسی» شامل تأثیرگذاری بر دیگران به گونهای است که با علایق یا اهداف شخص صاحب قدرت همسو باشد و برای کنترل یا تسلط بر فرد دیگر است.
در حالیکه «قدرت برای کسی» منعکسکننده یک رابطه مشارکتی و حمایتی است، جایی که قدرت برای توانمندسازی رفاه و رشد دیگران به کار گرفته میشود و ناشی از منافع شخصی نیست.
بهطور مثال میدانیم که در بسیاری از کشورها و از جمله ایران، زنان با تلاش بسیار و از جان گذشتگی، آگاهی عمومی را در مورد تبعیض جنسیتی افزایش دادهاند، حقوق زنان را ارتقا داده و بهبود بخشیدهاند، برای سوادآموزی در میان زنان مبارزه کردهاند و با مقابله با فشارهای مذهبی و فرهنگی و سنت توانستند جایگاه اجتماعی زنان را در مشارکت در پروژههای علمی، مشارکت در سیاست و تأثیرگذاری در جامعه، موسیقی، سینما و بسیاری موارد دیگر ارتقا دهند.
بهطور مثال، مورخان معتقدند که طاهره قرهالعین شاعر و عالم ایرانی، اولین زنی بود که در قرن نوزدهم و در دوران قاجار که زنان جزو داراییهای مردان به حساب میامدند برای آزادی زنان قیام کرد و کشف حجاب کرد و معتقد بود که زنان باید در مسایل جامعه مشارکت داشته باشند و از حقوق برابر با مردان برخوردار شوند، مفهومی که قطعا در ایران قرن نوزدهم ناشناخته بود. پروین اعتصامی، فروغ فرخزاد و بسیاری دیگر از جمله زنانی هستند که برای برابری زنان و مردان مبارزه کرده اند.
در پاکستان ملاله یوسف زیی را داریم که در ۱۵ سالگی به دلیل حمایت از حق تحصیل دختران در پاکستان در حالی که از مدرسه به خانه میرفت مورد هدف گلوله یک مرد مسلح که سعی کرد او را بکشد قرار گرفت. ملاله از این حمله جان سالم به در برد و او و خانواده اش به بریتانیا نقل مکان کردند، جایی که او یک سازمان غیرانتفاعی Malala Fund را راه اندازی کرد تا از آموزش بیش از ۱۳۰ میلیون دختر که مدرسه نمیروند حمایت کند و به بیش از ۱۰ میلیون دختر بهطور مستقیم و غیر مستقیم برای آموزش کمک کرده است و البته هنوز به مبارزه برای حق یادگیری دختران ادامه میدهد. در سال ۲۰۱۴، در سن ۱۷ سالگی، او جوانترین برنده جایزه صلح نوبل شد و سازمان ملل «روز ملاله» را به افتخار مبارزه این فعال جوان پاکستانی برای آموزش همگانی راهاندازی کرد.
این زنان برخی از کسانی هستند که از قدرت و توانمندیهای خود برای نجات و رشد دیگران استفاده کردند.
پس معنای واقعی قدرت با توانمندی هم معنا است یعنی توانایی بکار گیری توانمندیها در جهت رشد و رفاه جمعی که در جلسه بعد در باره قدرت سالم، انواع آن و استفاده از آن در ایجاد برابری جنسیتی صحبت خواهیم کرد.
تمرین پایانی برای تفکر: در زندگی شخصی یا شغلی خود از چه طریقی شاهد اعمال قدرت بر دیگران بوده اید؟ چه کردید؟ نمونههایی از عدم توازن قدرت سیستمی یا نهادی که مشاهده کرده اید چیست و چگونه میتوانید این عدم تعادلها را برطرف کرد یا به چالش کشید؟ در مواردی که توانایی حمایت یا توانمندسازی دیگران را داشتهاید، چگونه از نفوذ خود برای کمک مثبت به رفاه یا پیشرفت آنها استفاده کردهاید؟ افراد چگونه میتوانند بهطور جمعی از قدرت خود برای تغییر مثبت استفاده کنند و همکاری چه نقشی در ایجاد جامعه ای عادلانه دارد؟
اقدام عملی: شما «قدرت بر» چه کسی دارید؟ چگونه میتوانید آن را تبدیل به «قدرت برای» کنید؟ یک راه عملی پیدا کنید که برای رسیدگی به عدم تعادل قدرت و تغییر آن در حلقه نزدیکانتان میتوانید انجام دهید.