مداد نارنجی فرزندم
انعطاف
انعطافپذیری یک صفت است یا یک مهارت؟ در چه زمینههایی به کار ما میآید؟ آیا تقویت انعطافپذیری در فرزندانمان به آنها کمک میکند کیفیت غنیتری از روابط و تجربیات اجتماعی را در زندگی خود داشته باشند؟
***
سلام وقتتون بخیر. من درنا پارسا هستم. به پادکست مداد نارنجی فرزندم خوش اومدین.
در این پادکست درباره یک صفت و در عین حال مهارت که پرورش اون در کودکان اهمیت داره میخوایم صحبت کنیم. درباره انعطافپذیری.
انعطافپذیری میتونه در مورد موضوعات مختلفی مطرح بشه، از جمله انعطافپذیری بدن، انعطافپذیری شناختی و انعطافپذیری روانی. در فرهنگ دهخدا آمده است انعطافپذیر یعنی آنچه خمیدگی و برگشتپذیری دارد، یعنی در مقابل یک نیرو خم میشود و دوباره به حالت اولیهاش باز میگردد.
همه ما در نقاطی از زندگی با مشکلاتی مواجه میشویم. همه ما احساسات ناامیدی، اضطراب و ناراحتی را در لحظههایی از زندگی تجربه میکنیم. چه قدر میتوانیم با احساسات و هیجانات منفیمان کنار بیاییم و به حرکت به سمت اهدافمان ادامه دهیم؟
تعریف انعطافپذیری روانی به طور خلاصه این است که فرد بتواند اهداف ارزشمند خودش را صرف نظر از اینکه ناراحتی روانی را تجربه میکند دنبال کند.
وقتی در مسیر رسیدن به هدف افکار و احساسات منفی به سراغ ما میآیند، بعضی افراد از تلاش برای رسیدن به هدفشان دست میکشند. آنها آن قدر درگیر این احساسات میشوند که دیگر نمیتوانند روی هدف خود متمرکز شوند و دائما فکر میکنند چرا این هدف را دنبال کنم وقتی میتوانم به کارهای لذت بخشتری بپردازم؟ چه مقدار میتوانیم در مسیر هدفمان از احساسات و افکار منفی نگریزیم؟ یعنی وقتی ناامید میشویم یا با تکلیف دشواری دست و پنجه نرم میکنیم باز هم به سمت هدف ادامه بدهیم.
در نظریات فیزیک و تغییرات ماده میتوان انعطافپذیری را دید. انعطافپذیری یک ماده نشان میدهد که آن ماده چقدر میتواند در اثر وارد کردن نیرو، خم یا کشیده شود و پس از حذف نیرو، دوباره به حالت اول برگردد. یعنی اگر ما به جسم نیرو وارد کنیم جسم تغییر شکل میده و اگه دوباره نیرو را حذف کنیم جسم به حالت عادی خودش برمیگرده. مثل کش لاستیکی که وقتی بهش نیرو وارد میکنیم اون کشیده میشه و وقتی نیرو را حذف میکنیم دوباره به حالت اول خودش برمیگرده.
انعطافپذیری یکی دیگر از مهارتهای تفکر است که به توانایی کودک برای انطباق با موقعیتهای جدید، به کارگیری و تغییر استراتژیها، مشاهده انواع چالشها و راهکارها اشاره دارد.
برای مثال: هنگامی که شما از کودک خود آزمونی میگیرید که شامل دو نوع سوال (تستی و تشریحی) میباشد. کودکی که از انعطافپذیری خوبی برخوردار است به راحتی میتواند به این دو نوع سوال جواب دهد. در حالی که یک کودک با انعطافپذیری رشدنیافته قادر به مطالعه امتحان به این شکل نیست (عادت کرده است یا تستی بخواند یا تشریحی). به همین دلیل، ممکن است نتواند توانایی واقعی خود را به دلیل عدم انعطافپذیری، نشان دهد.
انعطافپذیری چگونه عمل میکند؟
انعطافپذیری نه تنها مهارت مهمی برای موفقیت تحصیلی به حساب میآید، بلکه برای یک زندگی سالم خانوادگی و اجتماعی نیز بسیار حیاتی میباشد. تغییر روشها و دیدگاهها، انطباق با موقعیتها و شرایط جدید همگی نیازمند انعطافپذیری است. انعطافپذیری اغلب در تعاملات اجتماعی و عضویت در انجمنها و مراکز کاربرد دارد. یک کودک در مواقعی به مقابله با ناامیدی، تغییر انتظارات به دلیل تغییرات و شرایط غیرمنتظره در روال عادی زندگی نیاز دارد، در این شرایط او از مهارت انعطافپذیری استفاده خواهد کرد. انعطاف را میتوان کسب یک مهارت دانست چرا که در مواقع بحران به کار میآید. شما در زندگی چه انعطافهایی داشتهاید؟ میتوانید چند نمونه به یاد بیارید؟ مثلا تصور کنید یکی از اعضای خانواده دچار آسیب شده و توانایی انجام کارها را مثل قبل ندارد. مثلا مادر خانواده در اثر سانحهای دستش شکسته است. حال چطور اعضای خانواده میتونن انعطافهایی داشته باشن برای کمک به موقعیت پیش اومده؟ یک خانواده اینطور فکر کردن:
مثال:
پدر: من میتوانم قبل از سر کار رفتن غذا درست کنم.
نوجوان خانواده: من میتوانم به درسهای خواهرم کمک کنم.
دختر خانواده: من تو چیدن میز غذا و شام کمک میکنم.
در این خانواده هر کدام انعطاف از خود نشان دادند و مسئولیتهایی را قبول کردند تا مادر که دستش شکسته است بتواند این دوران را بگذراند. این کار را به شکل بازی و تمرین هم میتوانیم در خانه انجام دهیم. مثلا موقعیتی را با هم تصور کنیم و پیدا کنیم. در این موقعیت غیرعادی هر کدام از اعضای خانواده چه انعطافی میتونن به خرج بدن تا بحران رو به کمک هم بگذرونن؟
...