بهائیان اعتقاد راسخ به وحدت عالم انسانی دارند و همۀ انسانها را بندۀ یک پروردگار میشمرند. حضرت بهاءاللّه میفرماید: «همه بار یک دارید و برگ یک شاخسار.» همچنین میفرماید: «جمیع از برای اصلاح عالم خلق شدهاند.» به عبارت دیگر هدف غائی همۀ انسانها را شرکت در پیشبرد تمدّن میشمرد. و نیز خطاب به پیروان خود میفرماید: «... به خود مشغول نباشید در فکر اصلاح عالم و تهذیب امم باشید.» اگرچه اهل بها کمک به اصلاح عالم و پیشبرد تمدّن را وظیفۀ اساسی خود میشمرند امّا از هر نوع فعّالیّتی که مغایر اصل وحدت عالم انسانی باشد و منافع و مصالح یک کشور یا گروه را بر منافع عموم نوع بشر ترجیح دهد یا بر اختلافات موجود در بین گروهها و جوامع و ملّتها دامن زند دوری میجویند. از این رو نه در مناسبات سیاسی میان دول دخالت میکنند و نه در فعّالیّتهای سیاسی حزبی.
امروزه فعّالیّتهای سیاسی حزبی سبب تفرقهاندازی و ایجاد نفاق و جدائی در میان مردمان است و به علاوه بر این باور مبتنی است که منافع و مصالح گروههای مختلف مردم اصولاً و ذاتاً در تضادّ با یکدیگر است و راهی برای آنکه منافع همگان را به نحوی مطلوب تأمین نمود وجود ندارد. در نتیجه فعّالیّتهای سیاسیِ احزاب به سطح منازعه و جدال برای کسب قدرت تنزّل مییابد و هدف از کسب قدرت تأمین منافع یک گروه خاص و تسلّط یا برتری یک گروه بر دیگران میگردد. به علّت این نقصهای بنیادین است که بهائیان در فعّالیّتهای سیاسی حزبی شرکت نمیکنند ولی این بدین معنا نیست که مطلقاً از فعّالیّت در عرصۀ سیاست احتراز میجویند چه که سیاست به معنای اعمّ آن به ترتیب و تنظیم و ادارۀ امور اجتماع اطلاق میشود و اهدافی مانند ترویج عدالت اجتماعی و صلح عمومی که از جملۀ مهمترین آرمانهای جامعۀ بهائی است در حوزۀ سیاست به معنای اعمّ آن قرار میگیرد. از این رو بهائیان در امور اجتماع و گفتمانهای رایج راجع به مسائل جامعه تا جائی که منافی اصل یگانگی نوع بشر نباشد شرکت میکنند.
بیت عدل اعظم در پیام مورّخ ۱۲ اسفند ۱۳۹۱ خود خطاب به بهائیان ایران چهارچوبی را که رویکرد پیروان این آئین را نسبت به سیاست شکل میدهد تعریف کرده است و در پیامهای دیگر خود نیز راجع به این مسئله توضیحاتی داده است. مطابق دیدگاه بهائیان، عالم انسانی به سوی وحدت و یگانگی و ظهور تمدّنی جهانی در حرکت است. عواملی که این حرکت را ممکن میسازند و به آن شتاب میدهند دو گونهاند. برخی از این عوامل جنبۀ تخریبی دارند و برخی دیگر سبب سازندگی و ترویج همکاری هستند. بهائیان میکوشند تا اقدامات خود را با فرایند سازندهای که هم اکنون در عالم در جریان است همسو نمایند.
پیروان آئین بهائی سعی دارند در فرایند تمدّنسازی به نحوی مؤثّر با در نظر گرفتن امکانات و توانائیهای خود شرکت کنند. برای این منظور هم رشد و تکامل جامعۀ بهائی را مدّ نظر دارند و هم به مشارکت در امور اجتماع توجّه مینمایند. بهائیان میکوشند تا در جوامع بهائی در هر نقطهای از عالم روابط میان افراد و جامعه و مؤسّسات بهائی را بر اساس الگوئی جدید بنا نهند که مبتنی بر اصل یگانگی نوع بشر است، الگوئی که خصیصۀ آن همکاری و همیاری است و نه رقابت و جدال. ایجاد یک چنین الگوئی جدید مستلزم آن است که قدرت معنا و مفهوم جدیدی یابد تا به جای آنکه وسیلهای برای سلطهجوئی باشد، برای شکوفا نمودن و بکارگیری استعدادهای افراد و هدایت ابتکارهای فردی و جمعی و ایجاد توانائی برای خدمت و کسب کمال به کار رود.
علاوه بر آن، بهائیان به منظور مشارکت در حیات اجتماع با جنبشها و سازمانها و گروهها و افرادی که اهداف آنها همسو با اهداف بهائیان است همکاری میکنند و در جهت ترویج همبستگی جهانی و رفاه عالم انسانی گام برمیدارند. برای مثال بهائیان برای رفع تبعیض نسبت به زنان و از بین بردن تعصّبات نژادی و دینی و ملّی و ترویج آشتی و صلح در سطح محلّی و ملّی در کشورهای مختلف فعّال هستند و در سطح بینالمللی نیز سعی دارند در مشاورات راجع به اقدامات جمعی شرکت جویند و با ارائۀ آراء و نظرات خود در یافتن راهکارهای مناسب برای حلّ مشکلات عالم سهیم باشند. به موازات افزایش تجربیّات و توانائیهای جامعۀ بهائی، مشارکت بهائیان در امور اجتماع نیز افزایش خواهد یافت.
بهائیان باور ندارند که جامعۀ بهائی دانش و توانائی لازم و کافی را برای ایجاد وحدت و یگانگی در عالم داراست. امّا معتقدند که با الهام گرفتن از تعالیم بهائی و استمداد از خرد و روش علمی و یادگیری در عرصۀ اقدام و عمل و نیز همکاری با افراد و گروههائی که با بهائیان همفکر و همدلاند میتوانند به بهترین وجه در پیشبرد فرایند تمدّنسازی سهیم شوند.
بیت عدل اعظم در پیامی که در بالا از آن یاد شد پس از توضیح در بارۀ چهارچوب کلّی رویکرد بهائیان به سیاست، حدود عدم مداخلۀ بهائیان در فعّالیّتهای سیاسی را بدین صورت مشخّص میکند:
بهائیان در پی کسب قدرت سیاسی نیستند. در دولتهای متبوع خود قطع نظر از نوع حکومت، پستهای سیاسی را نمیپذیرند هرچند مسئولیّتهایی را که صرفاً جنبۀ اداری دارد قبول میکنند. به احزاب سیاسی وابستگی ندارند، در سیاست حزبی دخالت نمیکنند و در برنامههای وابسته به دستورالعملهای تفرقهانداز هیچ گروه یا حزبی شرکت نمیجویند. در عین حال به کسانی که با نیّت خالص برای خدمت به کشور خود در اقدامات سیاسی مشارکت مینمایند و یا آمال سیاسی را دنبال میکنند احترام میگذارند. رویکرد جامعۀ بهائی در مورد عدم مشارکت در این گونه فعّالیّتها به منزلۀ اعتراضی بنیادین نسبت به امر سیاست به معنای واقعی آن نیست زیرا نوع بشر مآلاً از طرق سیاسی امور خود را سازمان میدهد. بهائیان در انتخابات مدنی شرکت میکنند ولی تنها در صورتی که این عمل مشروط به وابستگی آنان به احزاب سیاسی نباشد. بهائیان دولت را نظامی برای حفظ رفاه و پیشرفت صحیح اجتماع تلقّی مینمایند و در هر کشوری که زندگی میکنند اطاعت از قوانین آن را، بدون زیر پا نهادن عقاید دینیشان، وظیفۀ خود میدانند. در هیچ توطئه و دسیسهای برای براندازی هیچ دولتی شرکت نمیجویند و در روابط سیاسی دول مختلف دخالت نمینمایند. این بدان معنا نیست که بهائیان از فرایندهای سیاسی جهان امروز بیاطّلاعاند و بین حکومتهای عادل و ظالم تمایز قائل نمیشوند. رهبران جهان در قبال مردم کشور خود که گرانقدرترین ذخایر هر مملکت شمرده میشوند وظایف سنگین و مقدّسی بر عهده دارند. بهائیان در هر کجا که ساکن باشند میکوشند که موازین عدالت را رعایت نمایند و برای اصلاح نابرابری و بیعدالتی نسبت به خود و دیگران، در قالب قوانین موجود، فعّالیّت کنند ولی از هر نوع اقدام خشونتآمیز نیز اجتناب میورزند. محبّتی که بهائیان در قلوبشان نسبت به تمام نوع بشر میپرورانند هیچ مغایرتی با احساس علاقه و وظیفه نسبت به وطنشان ندارد.
امروزه اختلافات سیاسی میان ملل عالم و نیز اختلافات میان احزاب سیاسی در کشورها از موانع برقراری صلح و حصول وحدت در جهان است. اجتناب بهائیان از مداخله در امور سیاسی به گونهای که توضیح داده شد جامعۀ جهانی بهائی را از تفرقه حفظ میکند و آن را قادر میسازد تا به نحوی مؤثّرتر برای ترویج وحدت و یگانگی در عالم قدم بردارد.
منبع:
مقدّمهای بر آموزههای بهائی، انتشارات دفتر روابط عمومی ایرانیان، ۲۰۱۹