یکی از آموزههای اساسی آئین بهائی که از شرایط لازم برای برقراری عدالت اجتماعی و صلح عمومی و پیشرفت تمدّن بشری است برابری زن و مرد است. اجرای این اصل، گذشته از اثرات آن در عرصۀ اجتماع، تأثیر مستقیم بر کیفیّت روابط زن و شوهر دارد و سبب تقویت بنیان خانواده است. ادیان گذشته به برابری زن و مرد در پیشگاه الهی و در حیطۀ روحانیّات اذعان نمودهاند. همچنین جمیع این ادیان تعالیمی آوردند که هدف از آن بهبود وضع زنان نسبت به گذشته بود. در عین حال همۀ این ادیان قائل به برتری مرد بر زن در خانواده و اجتماع بودند و اگرچه بر حقوق زنان در محیط و جامعهای که ظاهر شدند افزودند ولی به مراتب مزایای بیشتری را به مردان بخشیدند.
حضرت بهاءاللّه اعلان نمود که عصر حاضر عصر برابری زن و مرد است. ایشان در یکی از آثار خود مینویسد: «جمیع بدانند و در این فقره بانوار آفتاب یقین فائز و منوّر باشند اناث و ذکور عند اللّه واحد بوده و هست و مطلع نور رحمن بیک تجلّی بر کلّ مجلّی.» سپس خطاب به مردان بهائی میفرماید: «باید دوستان حقّ به طراز عدل و انصاف و مهر و محبّت مزیّن باشند. چنانچه بر خود ظلم و تعدّی روا نمیدارند بر اماء الهی هم روا ندارند.» حضرت بهاءاللّه در این بیان اصل اساسی را برابری زن و مرد شمرده و بر این اساس خشونت نسبت به زنان را به کلّی نفی نموده است. مطابق احکام بهائی، زن و مرد در جمیع امورِ مربوط به خانواده از جمله در امر ازدواج و طلاق از حقوقی کاملاً برابر برخوردارند. اصولاً مطابق تعالیم بهائی، برابری زن و مرد سبب تحکیم بنیان خانواده است. اگر روابط میان زن و شوهر بر عدالت و برابری استوار نباشد، محبّت حقیقی در بین ایشان به وجود نخواهد آمد.
در عرصۀ اجتماع نیز تعالیم و احکام بهائی مروّج برابری زن و مرد هستند. حضرت عبدالبهاء میفرماید:
نساء و رجال [زنان و مردان] در دور بهاءاللّه عنان به عنان میروند. در هیچ موردی نساء عقب نمیمانند. حقوقشان با رجال متساوی است. در جمیع شعبههای ادارۀ هیئت اجتماعیّه داخل خواهند شد. به درجهای خواهند رسید که به نهایت مرتبۀ عالم انسانی در جمیع امور صعود خواهند نمود. مطمئن باشید. نظر به حال حاضره ننمایید. در آینده عالم نساء تابنده و رخشنده گردد زیرا ارادۀ حضرت بهاءاللّه چنین قرار گرفته است.
حضرت عبدالبهاء در بیانات خویش مخصوصاً به سهم زنان در استقرار صلح در عالم اشاره نموده است. طبیعی است که لازمۀ این امر آن است که زنان در عرصۀ سیاست سهمی برابر با مردان داشته باشند. از بیانات ایشان است که «هر وقت مساوات [بین نساء و رجال] بتمامه جاری شود آن وقت صلح عمومی ترویج یابد زیرا نساء هرگز راضی به قتال نمیشوند.... چون نساء رأی دهند ابداً تمکین حرب نمیکنند...» حضرت عبدالبهاء این مطلب را بیش از صد سال پیش یادآور شد یعنی زمانی که بانوان در اغلب کشورهای جهان هنوز از حقّ رأی و شرکت در ادارۀ امور سیاسی جامعۀ خود محروم بودند.
مطابق بیانات حضرت عبدالبهاء یک شرط ضروری برای پیشرفت بانوان در اجتماع و تحقّق اصل برابری زن و مرد برخورداری کامل بانوان از امکانات تحصیلی مساوی با مردان است. میفرماید: «اگر نساء مانند رجال تربیت شوند هیچ شبههای نیست که امتیازی نخواهد ماند ... و چون نوع بشر یک نوع تعلیم یابد وحدت رجال و نساء اعلان گردد، بنیان جنگ و جدال برافتد.» همچنین میفرماید: «این تفاوتی که الآن مشهود است از تفاوت تربیت است زیرا نساء مثل رجال تربیت نمیشوند. اگر مثل رجال تربیت شوند در جمیع مراتب مساوی شوند زیرا هر دو بشرند و در جمیع مراتب مشترک، خدا تفاوتی نگذاشته.» ایشان همچنین پیشرفت جامعه را در گرو برابری زن و مرد در کمالات انسانی میشمرد: «تا عالم نساء متساوی با عالم رجال در تحصيل فضائل و كمالات نشود فلاح و نجاح چنانكه بايد و شايد ممتنع و محال.»
مطابق آموزههای بهائی تعلیم و تربیت دختران نسبت به تعلیم و تربیت پسران از اولویّت بیشتری برخوردار است زیرا مادران اوّل مربّی کودکانند و چون تحصیل کمالات نمایند فرزندان ایشان نیز از آن کمالات بهرهور شوند و کمالات انسانی از نسلی به نسل دیگر انتقال یابد. حضرت عبدالبهاء در زمانی که در ایران به مسئلۀ تحصیل پسران چندان توجّهی نمیشد، تا چه رسد به دختران، در یکی از نامههای خود تأکید نمود که «... در کتاب الهی در این دور بدیع تعلیم و تربیت امر اجباریست نه اختیاری، یعنی بر پدر و مادر فرض عین است که دختر و پسر را به نهایت همّت تعلیم و تربیت نمایند....» و بعد نوشت:
دختران مانند پسرانند، ابداً فرقی نیست، جهل هر دو مذموم و نادانی هر دو نوع مبغوض.... اگر بدیدۀ حقیقت نظر گردد تربیت و تعلیم دختران لازمتر از پسرانست زیرا این بنات وقتی آید که مادر گردند و اولادپرور شوند و اوّل مربّی طفل مادر است ... دختر بی تعلیم و تربیت چون مادر گردد سبب محرومی و جهل و نادانی و عدم تربیت اطفالی کثیر شود.
در خاتمۀ این نامه مجدّداً تأکید مینماید که «البتّه به جان بکوشید که اطفال خویش را علی الخصوص دختران را تعلیم و تربیت نمائید و هیچ عذری در این مقام مقبول نه...»
از زمان ظهور آئین بهائی تا به حال در عالم زنان تحوّلات چشمگیری صورت گرفته و زنان به حدّی بیسابقه پیشرفت کردهاند ولی با وجود این در دنیای حاضر تبعیض نسبت به زنان رایجترین نوع تبعیض است. اگرچه تعالیم بهائی به صراحت برابری زن و مرد را اعلان میکنند امّا مقتضیات و جزئیّات آن در آثار بهائی مشخّص نشده است و گذشته از آن، اجرای این اصل در عمل بستگی به وضع موجود در جهان دارد و تنها با گذشت زمان است که نوع بشر به مفهوم برابری زن و مرد و ماهیّت آن پی خواهد برد. بدیهی است که تغییر و تحوّلی چنین اساسی در جامعۀ انسانی به آسانی و بدون کوشش پیگیر و نیز تحمّل درد و رنج انجامپذیر نیست، امّا بهائیان اعتقاد راسخ دارند که در دور بهائی برابری کامل میان زنان و مردان در عرصۀ خانواده و اجتماع تحقّق خواهد یافت.
منبع:
مقدّمهای بر آموزههای بهائی، انتشارات دفتر روابط عمومی ایرانیان، ۲۰۱۹